27.05.2026

Մենք սովոր ենք դեպրեսիայի համար մեղադրել գենետիկային, սթրեսին և սերոտոնինի անբավարարությանը։ Սակայն նոր հետազոտությունը ցույց է տվել անսպասելի ռիսկի գործոն՝ ձեր սեփական զուգընկերը։

Վերջերս գիտական համայնքում քննարկումներ են ծավալվել մի ուսումնասիրության շուրջ, որը ենթադրաբար ապացուցում է, որ դեպրեսիան կարող է փոխանցվել մարդուց մարդ, այդ թվում՝ համբույրի միջոցով։

Այս վարկածը, կարծես, որոշ չափով ցնցող է հնչում. մենք սովոր ենք դեպրեսիան դիտարկել որպես ներքին վիճակ, որն առաջացել է գենետիկայի, կյանքի հանգամանքների կամ ուղեղի քիմիական անհավասարակշռության պատճառով: Այնուամենայնիվ, նոր տվյալները ստիպում են մտածել այն մասին, որ սոցիալական փոխազդեցությունները կարող են շատ ավելի նշանակալի դեր խաղալ այս խանգարման տարածման մեջ, քան նախկինում կարծում էին:

Հոգեբանները պարզաբանել են, թե որքանով են արդարացված նման վախերը և իրականում ինչ է կանգնած այս մտահոգիչ արդյունքների հետևում։

Ուսումնասիրության էությունը և հիմնական արդյունքները

Մի շարք միջազգային հաստատությունների գիտնականների խումբն անցկացրել է լայնածավալ ուսումնասիրություն։ Նպատակն էր հետազոտել սերտ շփման և դեպրեսիվ ախտանիշների տարածվածության միջև եղած կապը։

Ուսումնասիրությունը կենտրոնացած էր երկարատև հարաբերությունների մեջ գտնվող զույգերի վրա. գիտնականները հետևել են զուգընկերների հոգեբանական բարեկեցությանը երկու տարվա ընթացքում: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել այն դեպքերին, երբ զուգընկերներից մեկը հետազոտության սկզբում արդեն տառապում էր դեպրեսիայով:

Գիտնականները գրանցել են նրանց փոխազդեցությունների հաճախականությունն ու բնույթը, այդ թվում՝ շոշափելի շփումը և համբույրները, ինչպես նաև պարբերաբար հոգեբանական թեստեր են անցկացրել՝ անհանգստության և դեպրեսիայի մակարդակը գնահատելու համար։

Արդյունքները, որոնք հրապարակվել են «Exploratory Research and Hypothesis in Medicine» ամսագրում, ոչ միանշանակ, բայց բավականին մտահոգիչ էին:

Վիճակագրական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այն զուգընկերները, որոնք պարբերաբար սերտ շփում են ունեցել դեպրեսիայով տառապող անձի հետ, ավելի հակված են եղել նմանատիպ ախտանիշներ զարգացնելու: Ամենաուժեղ կապը նկատվել է այն զույգերի մոտ, որոնց ֆիզիկական շփումը, այդ թվում՝ համբույրները, հաճախակի և ինտենսիվ էր:

Գիտնականները զգուշորեն ենթադրել են, որ ուղեղի նյարդաքիմիական գործընթացներին ազդող նյութերը կարող են տարածվել համբույրի ժամանակ փոխանցվող կենսաբանական հեղուկների միջոցով։

Սակայն, ուսումնասիրության հեղինակներն անմիջապես զգուշացրին, որ սա դասական իմաստով ուղղակի «վարակի» դեպք չէ, այլ գործոնների բարդ ամբողջություն։ Նրանք կարծում են, որ գլխավոր դերը ոչ այնքան կենսաբանական մեխանիզմներում է, որքան զույգի ներսում տիրող հոգեբանական մթնոլորտում։ Դեպրեսիայի մեջ գտնվող մեկի հետ անընդհատ գտնվելը կարող է առաջացնել էմպաթիկ հյուծում, բացասական վերաբերմունքի ընդունում և նույնիսկ հորմոնալ անհավասարակշռություն՝ քրոնիկ սթրեսի պատճառով։

Փոխանցման հնարավոր մեխանիզմներ

Դեպրեսիայի կենսաբանական փոխանցման վարկածը դիտարկելիս գիտնականների ուշադրությունը հիմնականում գրավել են միկրոբիոմը և կենսաքիմիական մարկերները: Հայտնի է, որ բերանի խոռոչի միկրոֆլորան կարող է ազդել օրգանիզմի ընդհանուր առողջության, այդ թվում՝ նյարդային համակարգի գործունեության վրա:

Համբույրի ժամանակ տեղի է ունենում մանրէների, վիրուսների և մետաբոլիտների փոխանակում, որոնք տեսականորեն կարող են ազդել նեյրոհաղորդիչների՝ տրամադրությունը կարգավորող նյութերի վրա։

Որոշ ուսումնասիրություններ արդեն կապ են հայտնաբերել աղիքային միկրոֆլորայի անհավասարակշռության և դեպրեսիայի միջև, ինչը նշանակում է, որ նմանատիպ մեխանիզմ կարող է գործել նաև բերանի խոռոչում:

Այնուամենայնիվ, մասնագետների մեծ մասը կարծում է, որ գլխավոր դեր խաղում են հոգեբանական գործոնները: Դեպրեսիայի մեջ գտնվող մարդու հետ երկարատև շփումը հաճախ հանգեցնում է այսպես կոչված «հուզական վարակի»:

Ուղեղն ունի զարմանալի ունակություն՝ համաժամանակացնելու իր վիճակը շրջակա միջավայրի հետ. մենք ակամա ընդունում ենք մեզ մոտ գտնվող մարդկանց դեմքի արտահայտությունները, ինտոնացիաները և նույնիսկ մտածողության ձևերը: Եթե զուգընկերն անընդհատ հոռետեսություն է արտահայտում, կենտրոնանում է անհաջողությունների վրա և խուսափում ակտիվությունից, դա աստիճանաբար փոխում է շրջապատի մարդկանց իրականության ընկալումը: Ժամանակի ընթացքում նման վերաբերմունքն արմատանում է, ինչը հանգեցնում է դեպրեսիայի նման ախտանիշների:

Ավելին, այն զույգերում, որտեղ զուգընկերներից մեկը տառապում է որևէ խանգարումից, նրանց սովորական ռեժիմը հաճախ խախտվում է։ Միասին անցկացրած ժամանակը կրճատվում է, թյուրըմբռնումների պատճառով առաջանում են կոնֆլիկտներ, իսկ օգնելու փորձերը հանգեցնում են անօգնականության զգացողության։

Այս ամենը լրացուցիչ սթրես է ստեղծում մյուս անձի համար, ինչը կարող է առաջացնել ֆիզիոլոգիական ռեակցիաների մի ամբողջ շղթա՝ կորտիզոլի մակարդակի բարձրացում և սերոտոնինի ու դոպամինի արտադրության նվազում: Արդյունքում, նույնիսկ սկզբնապես առողջ մարդը հայտնվում է դեպրեսիա զարգացնելու ռիսկի տակ՝ ոչ թե «վարակի», այլ քրոնիկ հոգեկան սթրեսի պատճառով:

Ուսումնասիրության քննադատությունը և այլընտրանքային տեսակետները

Չնայած արձագանքին, գիտական համայնքն ուսումնասիրության արդյունքներին վերաբերվել է որոշակի սկեպտիցիզմով: Շատ փորձագետներ մատնանշում են մեթոդաբանական սահմանափակումներ, որոնք կարող են աղավաղել ընդհանուր պատկերը: Օրինակ, ընտրանքը հիմնականում բաղկացած էր որոշակի սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակ ունեցող միջին տարիքի զույգերից, ինչը դժվարացնում էր արդյունքների ընդհանրացումը բնակչության այլ խմբերի վրա:

Բացի այդ, դժվար է հստակորեն տարանջատել համբույրի ազդեցությունը փոխազդեցության այլ ձևերից. գուցե ավելի կարևորը ոչ թե շփման փաստն է, այլ դրա հուզական երանգավորումը կամ ընդհանրապես հաղորդակցության հաճախականությունը։

Այլ գիտնականներ ընդգծում են, որ փոխկապակցվածությունը չի ենթադրում պատճառահետևանքային կապ: Զուգընկերոջ մոտ դեպրեսիայի առաջացման ռիսկի աճը կարող է բացատրվել ընդհանուր ռիսկի գործոններով՝ ժառանգականություն, աշխատանքային սթրես, ֆինանսական խնդիրներ կամ նույնիսկ նմանատիպ կենսակերպ:

Օրինակ, եթե երկուսն էլ քիչ են քնում, վատ են ուտում և խուսափում են ֆիզիկական ակտիվությունից, դա ինքնին կարող է հանգեցնել հոգեկան առողջության անկման՝ անկախ համբույրից։ Ավելին, հնարավոր է, որ դեպրեսիայի հակված մարդիկ ենթագիտակցորեն ընտրում են նմանատիպ հատկանիշներով զուգընկերներ՝ ստեղծելով խանգարման «փոխանցման» պատրանք։

Որոշ հոգեբաններ նույնիսկ «դեպրեսիայի վարակ» տերմինն են վնասակար համարում: Այն կարող է խարանել այս ախտորոշմամբ մարդկանց՝ ստեղծելով այն տպավորությունը, որ նրանք վտանգավոր են ուրիշների համար: Սակայն գործնականում սիրելիների աջակցությունը հաճախ դառնում է վերականգնման հիմնական գործոն. կարեկցանքը, համբերությունը և մասնակցությունը օգնում են հաղթահարել ճգնաժամը, այլ ոչ թե սրում այն:
Այսպիսով, «վարակելիության» վրա շեշտադրումը շեղում է ուշադրությունն իրական խնդիրներից՝ հասանելի հոգեբանական օգնության բացակայությունից և դեպրեսիայի մասին տարածված առասպելներից։

Ի՞նչ է սա նշանակում մեզ համար

Նույնիսկ, եթե համբույրի միջոցով դեպրեսիայի փոխանցման վարկածը վերջնականապես չհաստատվի, ուսումնասիրությունն ինքնին կարևոր հարցեր է բարձրացնում մեր միջավայրի հոգեկան առողջության վրա ազդեցության վերաբերյալ։ Այն մեզ հիշեցնում է, որ մեր հույզերն ու վիճակները գոյություն չունեն վակուումում. դրանք ձևավորվում են սիրելիների հետ անընդհատ երկխոսության միջոցով։ Այս փոխկապակցվածության հասկացումը պետք է մեզ խրախուսի ավելի ուշադիր լինել և՛ մեր, և՛ մեր զուգընկերների նկատմամբ։

Եթե ընտանիքի կամ զույգի անդամներից մեկը դժվարություններ է ապրում, կարևոր է չհեռանալ, բայց նաև չկրել նրանց փորձառությունների ամբողջ բեռը։ Արդյունավետ աջակցությունը հավասարակշռության պահպանումն է ներկա լինելու և սեփական սահմանները պահպանելու միջև։

Ապագայում «հուզական վարակի» մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարող է հանգեցնել հոգեթերապիայի նոր մոտեցումների: Օրինակ, ընտանեկան խորհրդատվությունը կարող է ներառել հուզական ինքնակարգավորման մարզումներ, իսկ դեպրեսիայի կանխարգելման ծրագրերը՝ սիրելիների միջև առողջ հարաբերություններ կառուցելու երաշխավորություններ:

Ավելին, միկրոբիոմի և դրա հոգեբանության հետ կապի հետագա հետազոտությունները կարող են անսպասելի ուղիներ բացել դեղորայքային բուժման համար. պրոբիոտիկները կամ միկրոբիոմը փոփոխող դիետաները տեսականորեն կարող են լրացնել ավանդական թերապիան։

Առայժմ գլխավոր եզրակացությունը պարզ է. դեպրեսիան մահվան դատավճիռ կամ «վարակ» չէ, որից պետք է վախենալ: Այն բարդ խանգարում է, որը պահանջում է համապարփակ մոտեցում՝ բժշկական օգնություն, սոցիալական աջակցություն և անձնական աշխատանք կյանքի որակի բարելավման ուղղությամբ:

Աղբյուր՝ LADYNEWS.am

Դիտվել է 58 անգամ

Читать на русском

27.05.2026
Նոր հետազոտությունը ցույց է տվել անսպասելի ռիսկի գործոն՝ ձեր սեփական զուգընկերը։

10.04.2026
Քնի հիգիենա. հանգստի 10 կանոն, որոնք կվերականգնեն ձեր հենսունակությունը:

04.03.2026
Բոլորս ասում ենք, որ առողջ ապրելակերպ ենք վարում։ Բայց արդյոք դա իսկապե՞ս այդպես է։

29.01.2026
Բոտուլինային տոքսինային թերապիան տարածված միջամտություն է, որը ներառում է բոտուլինային տոքսինի ներարկում մաշկի մեջ։

15.01.2026
Շատերն են գանգատվում, որ իրենց հիշողությունը թուլանում է։ Եվ պարտադիր չէ, որ դա պայմանավորված լինի տարիքով, հնարավոր է նաև՝ պատճառը առօրյա սովորությունները լինեն։

12.12.2025
Կա միֆ, որ սեռական ակտիվությունը տարիքի հետ անպայմանորեն նվազում է: Պարզվում է, որ այս պնդումը բավարար ապացույցներով չի հիմնավորված: