01.06.2012

Ինչպես ասում է Էքզյուպերին, երեխաները ծաղիկներ են, որոնք ծնվում են գլխիկով ներքև: Հենց այդ պահից էլ նրանք զգում են պաշտպանության, հոգատարության կարիք. միայն դրա շնորհիվ է հնարավոր առողջ եւ երջանիկ մանկություն: Բացի այս ամենից, մեր երեխաներին պետք է ճիշտ և մտածված դաստիարակություն: Հաճախ միայն տարիներ հետո ենք հասկանում, որ սխալվել ենք երեխաների ճիշտ դաստիարակության հարցում: «Երեխայի դաստիարակությունը սկսվում է շատ ավելի վաղ, քան կարծում են շատ ծնողներ: Այն սկսվում է դեռ բեղմնավորումից, շարունակվում մոր արգանդում, և նոր միայն հետծննդաբերական շրջանում»,- ասում է հոգեբան Անուշ Ալեքսանյանը:

Հոգեբանները նշում են երեխաների դաստիարակության երեք տեսակ՝

1. Ավտորիտար, որի դեպքում ծնողներն ավելի իշխող են, ոչ հանդուրժող, ջղային: Նրանք են տնօրինում երեխայի առօրյան' հանգիստը, ժամանցը և այլն: Այստեղ երեխան շատ չնչին ինքնուրույնություն կարող է դրսևորել:

2. Դաստիարակության հաջորդ ձևը լիբերալն է: Այստեղ ծնողները մեծ մասամբ վստահում են երեխաներին, թողնում նրանց սովորել ամեն ինչ ինքնուրույն: Նրանց հսկողությունը շատ թույլ է:

3. Դեմոկրատական դաստիարակության ոճն ավելի հատուկ է այն ծնողներին, ովքեր և մասնակցում են երեխայի առօրյային, և թողնում նրան ձևավորվել ինքնուրույն: Այս տարբերակը ներառում է նախկին երկու տարբերակներն էլ: Երեխային արգելվում են այն արարքները, որոնք կարող են հենց իրեն վնասել և թույլատրվում են անել այն ամենը, ինչից նրան վնաս չի լինի:

«Ինչքան էլ մենք ուսումնասիրենք դաստիարակության ոճերը, ձևերը, ուսումնասիրենք գրականություն, միևնույն է, մենք բնազդաբար ենք դաստիարակում երեխային: Կանայք ունեն այն բնազդը, թե ինչպես պետք է դաստիարակեն երեխաներին, ոչ թե մշակված,այլ հենց այդ պահից կախված ծնողները հասկանում են, թե որն է երեխայի համար լավագույն տարբերակը»,- ասում է հոգեբան Անուշ Ալեքսանյանը:

Տարիքային տարբեր մակարդակներում երեխաների վարքագիծն ունի իր առանձնահատկությունները, որի հետ կամա, թե ակամա պետք է հաշվի նստեն ծնողները: Շատ կարևոր է հասկանալ, թե ինչ է զգում երեխան, ինչն է նրա համար կարևոր կյանքի որոշակի հատվածում: Հոգեբաններն առանձնացնում են երեխաների տարիքային մի քանի խմբեր, որտեղ տարբեր կերպով են դրսևորվում նրա վարքագիծն ու ապրումները: Այդ մասին LN-ի ընթերցողներին պատմում և խորհուրդներ է տալիս հոգեբան Անուշ Ալեքսանյանը:

Սաղմնային շրջանում երեխաները դեռ նոր են ձևավորվում: Նրանց հետ պետք է խոսել, պետք է կարդալ, պետք է զբաղվել նրանց հետ: Հետաքրքիր է, որ երբ երեխան սաղմնային վիճակում հաճախ լսում է մեկի ձայնը' հաճախ հոր, ծնվելուց անմիջապես հետո նա ճանաչում է նրան և համեմատաբար ավելի փոքր է լինում վախը' կախված միջավայրի փոփոխության հետ:

Մինչև մեկ տարեկանը շատ կարևոր է երեխայի ֆիզիոլոգիական պահանջմունքները բավարարելը: Բացի դրանից, մայրն ու հայրը պետք է շատ մոտ լինեն երեխային: Հիմա շատ հաճախ խրախուսում են, որ երեխան առանձին սենյակում քնի, անընդհատ մոր հետ չլինի և այլն: Բայց պետք է երեխային աստիճանաբար հեռացնել մորից: Մի փոքր ավելի մեծ երեխաներն ունեն ժամանակի զգացում, նրանք հասկանում են, որ մոր բացակայությունը ժամանակավոր է: Իսկ այս տարիքում երեխաները չունեն ժամանակի զգացում: Երբ մայրը նրանց կողքին չէ, նրանց մոտ սկսվում է տագնապ: Երեխային որոշակի ռեժիմի սովորեցնելը միայն կօգնի ապագայում ավելի կարգավորված բնավորություն ունենալուն: Բայց երբեք մի ընկեք ծայրահեղությունների մեջ: Եթե երեխան լաց է լինում, քնել է ուզում կամ ուտել ,ապա պարտադիր չէ նրան տանջել այնքան, մինչև ժամը գա:

1-3 տարեկանում առաջ է գալիս երեխայի ֆիզիկական աշխուժությունը, նա սկսում է ակտիվ ուսումնասիրել շրջակա աշխարհը: Այս փուլում շատ կարևոր է թույլ տալ երեխային ճանաչել աշխարհը, չսահմանափակել նրա տեղաշարժը տան մեջ: Պետք չէ այս շրջանում երեխային շատ ծանրաբեռնել ինչ-որ զարգացնող, ուսումնական ծրագրերով: Երեխան համակարգիչ չէ, պետք չէ նրա մեջ տարբեր ծրագրեր ներբեռնել և ծանրաբեռնել նրան: Իրականում նրանք դրանից ճնշվում են, իսկ երեխայի ճիշտ զարգացման համար պետք է թույլ տալ նրան ինքնուրույն զարգանալ:

Նախադպրոցական փուլում 3-6 տարեկան երեխաներն են: Այս տարիքը ճգնաժամային տարիք է: Մոտ 3 տարեկանում երեխայի մոտ ձևավորվում է ԵՍ-ը: Սա կամքի ձևավորման շրջան է: Այս շրջանում շատ կարևոր է նրանց հարցերին ճիշտ պատասխաններ տալ: Նրանք շատ կամակոր են դառնում, և շատ բարդ է այս փուլում ծնողի համար ճիշտ վերաբերմունք ցուցաբերելը: Ենթարկվող, հանգիստ երեխան կարող է դառնալ կամակոր, չենթարկվող: Պետք է հասկանալ, որ սա ժամանակավոր ճգնաժամ է: Այս շրջանում շատ ծնողներ կոտրում են երեխայի ըմբոստությունը, կամքը, չարաճճիությունը, որը բնավ լավ չէ: Գնահատելի է, երբ ծնողը երեխայի կամակորությունները պարզապես դնում է որևէ սահմանի մեջ: Օրինակ' երեխան ասում է, որ չի ուզում հագնել այդ շորը: Ծնողը կարող է առաջարկել երեք տարբերակ, որից երեխան կընտրի իր ուզածը: Բայց կապրիզների դեպքում հիմնականում ճիշտ է արհամարհելը, ուշադրություն չդարձնելը: Շատ ծնողների համար երեխայի լացը մի սարսափելի բան է, որի ազդեցությամբ անում են ամեն ինչ, ինչ երեխան ցանկանում է: Երեխայի մոտ ձևավորվում է մի կարծիք, որ կամակորությամբ, լացով նա կարող է հասնել իր ուզածին:

7-10 տարեկան շրջանը նոր ծանոթությունների, շփումների տարիք է: Եթե մինչ այս երեխաները ոգևորությամբ սպասում են դպրոց գնալուն, ապա այս շրջանում նրանք զգում են օգնության կարիք: Նրանց առջև նախկինում երբեք չլսված պարտականություններ են դնում, համեմատում են ուրիշ երեխաների հետ: Այս ամենը կարող է սթրես լինել երեխայի համար,եթե նա չզգա ծնողի աջակցությունը: Մինչև դպրոցը երեխային պետք է պատրաստել դրան, բայց ոչ թե գրել-կարդալ սովորեցնել, այլ տեղեկություններ տալ դպրոցի մասին, այն մասին, թե ինչ են անում դպրոցում, ինչ է արձակուրդը, ինչ է դասաժամը, ինչպես պետք է պահի իրեն այդ ընթացքում, ինչն է արգելվում, իսկ ինչը' խրախուսվում: Բայց այս ամենը պետք է այնպես անել, որ հանկարծ երեխայի մեջ չկոտրվի ուսման ցանկությունը:

11-14 տարեկանը շատ կարևոր շրջան է երեխաների համար: Շատ կարևոր է երեխայի սեռահասունացման հետ կապված փոփոխությունների հանդեպ լինել նրբանկատ: Երեխաների օրգանիզմում շատ լուրջ ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ են տեղի ունենում, որի պատճառով նրանք ունենում են շատ լուրջ ֆիզիկական անհարմարություն: Անընդհատ ուզում են քնել, հանգստանալ, գլխացավեր են ունենում: Այս շրջանում երեխաները դառնում են անուշադիր, ցրված, փնթի: Սա նաև ինքնուրույնության շրջան է, երբ նրանք ուզում են առանձնանալ, դրսևորվել: Բայց միաժամանակ նրանք շատ մեծ սիրո, համբերատարության կարիք են զգում: Եթե այս շրջանում ծնող-երեխա հարաբերության թելը կտրվեց, ապա հետագայում շատ դժվար կլինի վերականգնել: Ավելի լավ է մեծ համբերությամբ զինվել, հաճախ զիջումների գնալ, թողնել ինքնադրսևորվի, ինքն իրեն հասկանա, երբեմն նաև մեկուսանա:
Եթե մինչև 14 տարեկան երեխայի դաստիարակությունը ճիշտ է ընթացել, ապա սրանից հետո բարդություններ չեն առաջանա: Այս շրջանը դաստիարակության համար արդեն բավականին ուշ է: Այս տարիքում երեխան պետք է կարողանա ընտրել իր ընկերներին, իր ապագա մասնագիտությունը, պատասխանատու լինի իր հետ կապված շատ հարցերի համար: Այս շրջանում ընդհանրապես դուրս են գալիս դեռահասության ճգնաժամից, բայց հայ դեռահասների մոտ դա ավելի երկար է տևում' երբեմն նույնիսկ մինչև 17-18 տարեկան: Դեռահասության շրջանը սեռահասունության շրջան է, երբ երեխան սկսում է իր սեռին համապատասխան արտաքին ստանալ և սեռին համապատասխան վարքագիծ դրսևորել:

Տարիքային այս բաժանումները կօգնեն ձեզ ճիշտ ընկալել Ձեր երեխայի վարքագիծը, հոգեբանությունը: Մեր հարցին, թե որն է հայ ծնողների ամենատարածված սխալը երեխաների դաստիարակության հարցում, հոգեբանը պատասխանեց. «Գերխնամքը: Մեզ մոտ երեխան պաշտամունքի առարկա է, բայց մարդուն պետք է վերաբերվել որպես մարդու: Կան ազգային կարծրատիպեր,որոնք շատ սխալ են: Ի՞նչ է նշանակում' ծնողը սրբություն է, երեխան սրբություն է: Ոչ, երեխան երեխա է, ծնողը' ծնող: Շատ ուշադրությունը երեխայի հանդեպ կարող է խանգարել հարաբերություններին, վանել երեխային ծնողներից: Կարող է լինել նաև հակառակը' երեխան կախվածության մեջ ընկնի ծնողներից, որը նույնպես շատ լուրջ խնդիր է»:

Նրբանկատ եղեք Ձեր երեխաների դաստիարակության հարցում, քանի որ ամբողջ կյանքի ընթացքում նրանք կրելու են այդ դաստիարակության արդյունքներն ու հետևանքները:

Նելլի Ղարիբյան

Դիտվել է 21754 անգամ

08.01.2026
Յուրաքանչյուր կին առմվազն մեկ անգամ մտածել է, թե ինչպես նվաճել իրեն գրավող տղամարդուն։ Դուր եկած տղամարդը մտքիցդ դուս չի՞ գալիս։ Ներկայացնում ենք, թե ինչպես ստիպել տղամարդուն սիրահարվել քեզ՝ օգտագործելով փորձված հոգեբանական մեթոդներ։

21.11.2025
Առաջին ժամադրությունը կարող է լարված և հուզիչ լինել երկու կողմերի համար էլ: Կարևոր է խուսափել որոշակի թեմաներից և հայտարարություններից՝ բացասական տպավորություն թողնելուց խուսափելու համար:

24.10.2025
Հավանաբար ճանաչում եք մարդկանց, ովքեր մեկից ավելի անգամ ամուսնացած են եղել, ինչպես նաև նրանց, ովքեր ակտիվորեն փնտրում են կյանքի ուղեկից, բայց ամեն ինչ դեռ այնպես չի ընթանում: Սա ճակատագի՞ր է, թե՞ վարքագծային սխալների արդյունք:

03.10.2025
Ժամանակին 27-ամյա կինը համարվում էր «ուշ ծծնդաբերած», բայց այսօր իրավիճակն արմատապես փոխվել է։

22.08.2025
Այս արտահայտությունը հաճախ կարելի է լսել թե տղամարդկանցից, թե, հատկապես կանանցից։ Պարզենք, թե որքանով է այն հիմնավորված հոգեբանական առումով։

29.07.2025
Զուգընկերոջ կողմից ֆլիրտը կարող է ընկալվել ոչ պակաս ցավոտ, քան իրական դավաճանությունը։ Նույնիսկ, եթե դա միայն ռոմանտիկ նամակագրության կամ թեթև սիրախաղի հարց է: